Bone turnover markers แบ่งเป็น 2 กลุ่ม ดังนี้

1. Bone formation markers ได้แก่ osteocalcin, bone alkaline phosphatase, type 1 procollagen-C-propeptide, intact type 1 procollagen-N-propeptide (intact P1NP) และ total P1NP
2. Bone resorption markers ได้แก่ pyridinoline, deoxypyridinoline, type 1 collagen cross-linked N-telopeptide, type 1 collagen cross-linked C-telopeptide (CTX), type 1 collagen C-telopeptide และ tartrate-resistant acid phosphatase 5b

มูลนิธิโรคกระดูกพรุนแห่งประเทศไทย แนะนำการใช้ P1NP และ CTX เพื่อติดตามการรักษาโรคกระดูกพรุน ซึ่งระดับ bone turnover markers จะเปลี่ยนแปลงเร็วกว่า bone mineral density หลังได้รับยารักษาโรคกระดูกพรุน

ข้อบ่งชี้ของการตรวจ

1. ประเมินความสม่ำเสมอ และการตอบสนองต่อยา oral bisphosphonate
2. วินิจฉัย treatment failure หรือ inadequate responder
3. กรณี denosumab discontinuation

การเตรียมตัวผู้ป่วย:

• กรณีตรวจ CTX แนะนำให้เจาะเลือดหรือเก็บปัสสาวะในช่วงเช้าหลังจาก fasting โดย ควรเป็นก่อนเวลา 10.00 น. (ค่า CTX ลดลงหลังกินอาหาร) และงดออกกำลังกายก่อนมาเจาะเลือดเป็นเวลาอย่างน้อย 24 ชั่วโมง
• ส่วนใหญ่มักเจาะเลือดตรวจ P1NP พร้อม CTX
• หากเป็นการตรวจ P1NP และ/หรือ CTX เพื่อเป็นการติดตาม แนะนำตรวจที่โรงพยาบาลเดิม และใช้เครื่องตรวจและเทคนิคการตรวจเดิม และตรวจที่เวลาเดิม

การแปลผล:

เนื่องจากปัจจุบันไม่มีข้อมูลค่า bone turnover markers ที่ปกติในผู้หญิงไทย จึงแนะนำให้แปลผลโดยยึดค่า reference range ที่กำหนดโดยบริษัทผู้ผลิตชุดตรวจนั้น ๆ

การประเมินความสม่ำเสมอ และการตอบสนองต่อ oral bisphosphonates:

แนะนำให้ส่ง CTX และ P1NP ก่อนและหลังการรักษา 3-6 เดือน ในกรณีที่ bone turnover markers มีค่าลดลงมากกว่าร้อยละ 40-50 เมื่อเทียบกับค่าก่อนการรักษา ให้แปลผลว่าการรักษามีประสิทธิภาพดี ซึ่งหมายถึงผู้ป่วยกินยาอย่างสม่ำเสมอ ในกรณีที่ไม่มีค่า bone turnover markers ก่อนการรักษา แนะนำให้ใช้ค่าที่ลดลงต่ำกว่าค่ากึ่งกลางของค่าปกติใน premenopausal woman แทนได้

อ่านเพิ่มเติมที่ Bone Turnover Markers in Osteoporosis ในหนังสือ การตรวจพิเศษทางต่อมไร้ท่อ พ.ศ. ๒๕๖๘