ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2024 เป็นต้นมา มีรายงานผู้ป่วยภาวะต่อมหมวกไตทำงานบกพร่องปฐมภูมิ (primary adrenal insufficiency) จากการสูบบุหรี่ไฟฟ้า (electronic cigarettes) ที่มีการผสมสาร etomidate ซึ่งในกลุ่มผู้ใช้ตลาดมืดมักเรียกว่าเป็นส่วนผสมของ “พอตเค” (K-Pod) สารดังกล่าวทำให้ผู้เสพมีอาการคล้ายการใช้เคตามีน เช่น เคลิบเคลิ้ม มึนงง ฝันกลางวัน หรือเกิดภาพหลอน และหากได้รับในปริมาณมากอาจทำให้หมดสติ ไม่รู้สึกตัว หรือมีอาการคล้าย “ซอมบี้” จนในบางพื้นที่ถูกเรียกว่า “บุหรี่ไฟฟ้าซอมบี้”

นอกจากฤทธิ์ต่อระบบประสาทแล้ว etomidate ยังยับยั้งเอนไซม์ 11β-hydroxylase ในต่อมหมวกไต ส่งผลให้การสร้างฮอร์โมนคอร์ติซอลลดลง เกิดการสะสมของ 11-deoxycortisol และสารตั้งต้นอื่น ๆ ทำให้ผู้ป่วยมีอาการได้ตั้งแต่ภาวะฮอร์โมนคอร์ติซอลต่ำ (hypocortisolism) ไปจนถึงภาวะ androgen หรือ mineralocorticoid excess

ผู้ป่วยมักมาพบแพทย์ด้วยอาการหน้ามืด (fainting) สับสน อ่อนเพลีย หรืออัมพาตจากภาวะ hypokalemia บางรายมีความดันโลหิตสูงจากการสะสมของ 11-deoxycorticosterone ซึ่งมีฤทธิ์คล้าย aldosterone ลักษณะทางคลินิกดังกล่าวอาจเลียนแบบโรคทางพันธุกรรมที่พบได้น้อย เช่น congenital adrenal hyperplasia (CAH) หรือ hypokalemic periodic paralysis ทำให้การวินิจฉัยคลาดเคลื่อนได้

ดังนั้น แพทย์ควรนึกถึงการใช้บุหรี่ไฟฟ้าในผู้ป่วยที่มีภาวะ adrenal insufficiency ซึ่งหาสาเหตุไม่ได้ แม้ผู้ป่วยจะไม่มีประวัติการใช้บุหรี่ไฟฟ้าหรือปฏิเสธการใช้ในช่วงแรก เนื่องจากอาจมีการปกปิดประวัติ หรือไม่ทราบว่าผลิตภัณฑ์ที่ใช้มีการผสม etomidate การวินิจฉัยสามารถยืนยันได้โดยการตรวจหา urine metabolite ของ etomidate ปัจจุบันมีรายงานผู้ป่วยจากฮ่องกง สิงคโปร์ และจีน จึงควรเฝ้าระวังภาวะนี้ในประเทศไทย เนื่องจากการใช้บุหรี่ไฟฟ้ามีแนวโน้มเพิ่มขึ้น และอาจมีการลักลอบผสม etomidate ในผลิตภัณฑ์ดังกล่าว

การรักษาประกอบด้วยการให้ steroid replacement เพื่อทดแทนฮอร์โมนที่ขาด และการหยุดใช้บุหรี่ไฟฟ้าอย่างเด็ดขาด รวมถึงหลีกเลี่ยงการได้รับควันบุหรี่ไฟฟ้ามือสอง (second-hand smoke) ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถหยุด steroid ได้เมื่อการทำงานของต่อมหมวกไตฟื้นตัว อย่างไรก็ตาม การฟื้นตัวของ adrenal suppression จากการสูดดม etomidate อาจใช้เวลาหลายเดือน โดยบางรายงานพบว่าใช้เวลานานถึง 5–8 เดือน ซึ่งนานกว่าการได้รับ etomidate ทางหลอดเลือดดำที่โดยทั่วไปการทำงานของต่อมหมวกไตจะกลับสู่ปกติภายในประมาณ 24 ชั่วโมง

การตระหนักถึงภัยเงียบจากบุหรี่ไฟฟ้าที่ผสม etomidate มีความสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากการวินิจฉัยและการรักษาที่รวดเร็ว รวมถึงการหยุดสัมผัสสารดังกล่าว สามารถป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรงและอันตรายถึงชีวิตของผู้ป่วยได้

Reference:

Tng E-L, Aung AT, Tiong YS. Etomidate-Induced Adrenal Insufficiency via Electronic Cigarette Use. AACE Endocrinology and Diabetes. 2026;13:521-526.

รู้จัก “เอโทมิเดต” (Etomidate) สารเร่งสลบสูตรอันตรายใน “พอตเค”